OEKK

Η συνεισφορά της Ακτινοθεραπείας

Η χρησιμοποίηση της ακτινοβολίας στην θεραπεία του καρκίνου ανάγεται στο 1895 με την ανακάλυψη των ακτίνων Χ. Εφαρμόσθηκε στην αρχή στον μαστό με πολύ καλά αποτελέσματα δηλαδή σμίκρυνση του όγκου και σε μερικές φορές πλήρη εξαφάνιση.
Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί την ιοντίζουσα ακτινοβολία, υψηλές ενέργειες ακτίνων Χ ή άλλα σωματίδια για να καταστρέψει τα κύτταρα τα οποία διαθέτουν μεγάλη ικανότητα διαίρεσης, όπως τα καρκινικά κύτταρα.

Η θεραπεία αυτή έχει χρησιμοποιηθεί στην αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού για σχεδόν 100 χρόνια και θεωρείται σημαντικός παράγων στην αντιμετώπιση της νόσου. Η αρχική χρησιμοποίηση της θεραπείας αυτής αφορούσε τις υποτροπές στο θωρακικό τοίχωμα μετά από μαστεκτομή καθώς και την προχωρημένη ανεγχείρητη νόσο. Με την πάροδο των ετών η ακτινοθεραπεία εξελίχθηκε σε σημαντικό παράγοντα της αρχικής θεραπείας στις ασθενείς με πρώιμο καρκίνο του μαστό μετά από ογκεκτομή ή μερική μαστεκτομή για την εξάλειψη των καρκινικών κυττάρων τα οποία πιθανόν να έχουν παραμείνει κοντά στην περιοχή του όγκου ή σε άλλες θέσεις εντός του μαστού. Η ακτινοθεραπεία έχει επίσης απόλυτη ένδειξη και σε μερικές γυναίκες μετά από μαστεκτομή ανάλογα με το μέγεθος του όγκου , τον αριθμό των διηθημένων λεμφαδένων της μασχάλης και το εύρος του ορίου γύρω από τον όγκο που αφαιρέθηκε από τον χειρουργό, δηλαδή σε εκείνες οι οποίες είναι υψηλού κινδύνου για την εμφάνιση τοπικής υποτροπής. Η θεραπεία αυτή είναι αποτελεσματική για την μείωση του κινδύνου εμφάνισης υποτροπής είτε στον μαστό ή στην περιοχή του θωρακικού τοιχώματος. Μια σπάνια εφαρμογή της ακτινοθεραπείας στον μαστό είναι η χορήγηση της πριν από την χειρουργική επέμβαση για την μείωση του όγκου και διευκόλυνση της χειρουργικής επέμβασης , αν και αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται ευρέως σε άλλες εντοπίσεις όγκων, στον μαστό η εφαρμογή της είναι περιορισμένη.
Η αποτελεσματικότητα της ακτινοθεραπείας όπως και οι τεχνολογικές εξελίξεις στον σχεδιασμό της ακτινοβολίας και στην χορήγηση της οι οποίες αναπτύχθηκαν τα τελευταίες δεκαετίες έγιναν γρήγορα ευρέως διαθέσιμες. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να διερευνηθούν νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις βελτιωμένης χορήγησης της θεραπείας , μείωση της έκτασης του πεδίου της ακτινοβολίας , μείωση της διάρκειας της θεραπείας τα οποία προσφέρουν ταυτόχρονα και την δυνατότητα μείωσης της τοξικότητας.
Η ρόλος της ακτινοθεραπείας στην βελτιστοποίηση του τοπικοπεριοχικού ελέγχου και της επιβίωσης στις ασθενείς με καρκίνο του μαστού έχει καθιερωθεί με πολλές τυχαιοποιημένες μελέτες και με μεγάλες μεταναλύσεις στις οποίες συγκεντρώνονται τα δεδομένα από καλά ελεγμένες κλινικές δοκιμασίες. Όλες οι μελέτες αυτές δείχνουν ότι με την σωστή επιλογή των ασθενών που θα αντιμετωπισθούν με συντηρητική χειρουργική και ακτινοθεραπεία τα ποσοστά επιβίωσης είναι ισότιμα με εκείνων που θα υποβληθούν σε περισσότερο ριζικές χειρουργικές επεμβάσεις. Η ακτινοθεραπεία σε όλο τον μαστό μετά από συντηρητική χειρουργική επέμβαση αποτελεί σήμερα την καθιερωμένη θεραπευτική τοπική αγωγή στον πρώιμο καρκίνο του μαστού.
Η εξωτερική ακτινοβόληση είναι συνήθως το είδος της ακτινοθεραπείας η οποία εφαρμόζεται στον καρκίνο του μαστού . Η ακτινοβολία εστιάζεται από μια πηγή ακτινοβολίας εκτός του σώματος στην περιοχή η οποία έχει προσβληθεί από καρκίνο. Οι ασθενείς συνήθως ακτινοβολούνται σαν εξωτερικοί ασθενείς με μία προσεκτικά προκαθορισμένη και με ακρίβεια υπολογισμένη δόση η οποία χορηγείται πέντε ημέρες την εβδομάδα για μια περίοδο περίπου έξη εβδομάδων σε όλο τον μαστό. Χορηγείται επίσης επιπλέον δόση ακτινοβολίας στην περιοχή όπου αφαιρέθηκε ο όγκος. Αυτή η συμπληρωματική δόση έχει αποδειχθεί ότι συνεισφέρει περαιτέρω στην μείωση των τοπικών υποτροπών και ειδικότερα στις νεαρές ασθενείς όπως έχει αποδειχθεί σε μεγάλες διεθνείς τυχαιοποιημένες μελέτες. Τα δεδομένα από μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες με μακρόχρονη παρακολούθηση το ποσοστό των υποτροπών στις ασθενείς που υποβλήθηκαν σε ακτινοθεραπεία ήταν 1-2 % ενώ στην χωρίς ακτινοθεραπεία ομάδα ήταν 15%.Έχουν γίνει προσπάθειες για να βρεθούν ομάδες ασθενών στις οποίες δεν θα ήταν αναγκαία η χορήγηση ακτινοθεραπείας όπως οι μεγαλύτερες των εβδομήντα ετών ή με μικρούς όγκους , αρνητικούς λεμφαδένες και με ελεύθερα χειρουργικά όρια. Μέχρις στιγμής δεν υπάρχουν σαφή αποτελέσματα τα οποία να συνηγορούν για την παράλειψη της ακτινοθεραπείας.
Οι περιφερικοί λεμφαδένες της μασχάλης και οι υπερκλείδιοι ακτινοβολούνται ανάλογα με τα αποτελέσματα της παθολογοανατομικής εξέτασης. Σύμφωνα με την βιβλιογραφία το όφελος στην επιβίωση είναι σημαντικό, και με τις νεώτερες τεχνικές χωρίς επιπλοκές.

Τα αποτελέσματα της συντηρητικής θεραπείας ως προς τον τοπικό έλεγχο, το αισθητικό αποτέλεσμα και το ποσοστό των παρενεργειών ή και επιπλοκών εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα της χειρουργικής επέμβασης και την επάρκεια της εφαρμοζόμενης ακτινοθεραπείας. Τα προγράμματα ποιοτικού ελέγχου είναι απαραίτητα για την διασφάλιση του καλού θεραπευτικού αποτελέσματος.

Αισθητικό Αποτέλεσμα
Ο ακτινοθεραπευτής – ογκολόγος αντιμετωπίζει το δίλημμα της αναγκαιότητας χορήγησης υψηλής δόσεως ακτινοβολίας για τον έλεγχο τυχόν υπολειπομένου όγκου και συγχρόνως της προφύλαξης από το κακό αισθητικό αποτέλεσμα το οποίο μπορεί να προκύψει από την υπέρβαση της ανοχής του φυσιολογικού ιστού.
Το αισθητικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το είδος της χειρουργικής επέμβασης, τους ιδιοπαθείς παράγοντες της ασθενούς και τον ακτινοθεραπευτικό σχεδιασμό. Το αισθητικό αποτέλεσμα είναι καλό έως εξαιρετικό στο 80-90% σύμφωνα με τα δημοσιευμένα άρθρα και την προσωπική μας εμπειρία στην συντηρητική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού.
Παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά το αισθητικό αποτέλεσμα είναι το μέγεθος , η θέση του όγκου που έχει αφαιρεθεί και το είδος του μαστού (μεγάλος λιπώδης )

Νεώτερες Τεχνικές στην Ακτινοθεραπεία του Μαστού
Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει προσπάθεια περαιτέρω τροποποίησης των τεχνικών της ακτινοθεραπείας για την διευκόλυνση της ασθενούς. Η μείωση της διάρκειας της θεραπείας από 5-6 εβδομάδες σε τρεις έως τέσσερεις εβδομάδες. Χορηγείται μεγαλύτερη ημερήσια δόση ακτινοβολίας σε όλο τον μαστό έτσι ώστε να μειωθεί η διάρκεια της θεραπείας. Κλινικές μελέτες από τον Καναδά και την Μεγάλη Βρετανία έδειξαν ότι αυτά τα σχήματα της ακτινοθεραπείας είναι καλά ανεκτά με καλό αισθητικό αποτέλεσμα. Θα θέλαμε να διατηρήσουμε την επιφύλαξη διότι η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων ειδικώτερα στον μαστό γίνεται μετά από παρέλευση ετών και γι' αυτό πιστεύουμε ότι είναι καλύτερα η τροποποίηση αυτή να γίνεται στο πλαίσιο κλινικών μελετών με μακρόχρονη παρακολούθηση.
Η μερική ακτινοβολήση του μαστού είναι μια άλλη μέθοδος, η ακτινοθεραπεία χορηγείται μόνον στην περιοχή που ευρίσκετο ο όγκος και όχι σε όλο τον μαστό. Η επιλογή των ασθενών για αυτό το είδος της θεραπείας είναι αυστηρά επιλεκτική και μόνο περιορισμένος αριθμός ασθενών με ιδιαίτερα καλούς προγνωστικούς παράγοντες ή μεγάλης ηλικίας μπορεί να υποβληθεί σε αυτή την μορφή θεραπείας. Η θεραπεία αυτή μπορεί να γίνει είτε με εξωτερική ακτινοθεραπεία ή με εμφύτευση ραδιενεργών πηγών στην περιοχή.

Τέλος θα θέλαμε να αναφερθούμε σε μία ερώτηση η οποία υποβάλλεται συχνά από τον ασθενή και το περιβάλλον του σχετικά με την ασφάλεια της ακτινοθεραπείας. Ο ασθενής ο οποίος υποβάλλεται σε ακτινοθεραπεία δεν ακτινοβολεί και μπορεί να ζει μια φυσιολογική ζωή να έρχεται σε επαφή με παιδιά και εγκύους οι οποίες δεν κινδυνεύουν διότι η ακτινοβολία δεν μεταφέρεται.
Η ακτινοθεραπεία είναι μια τοπικο-περιοχική θεραπεία με άριστα αποτελέσματα ως προς τον έλεγχο της τοπικής νόσου χωρίς επιπλοκές όταν το κέντρο στο οποίο υποβάλλεται σε θεραπεία ο ασθενής διαθέτει υψηλή ποιότητα παροχής υπηρεσιών. Παράλληλα με συναισθηματική υποστήριξη της ασθενούς και με σαφή ενημέρωση της.